Łączenie spółek (fuzje) – metoda przejęcia majątku bez likwidacji

Fuzja kończy byt prawny jednej spółki, lecz nie kasuje ani jednego dnia jej historii. Wraz z majątkiem do następcy trafiają umowy, pracownicy, długi, spory i ryzyka podatkowe, dlatego łączenie spółek nie może sprowadzać się do przygotowania dokumentów dla KRS. Poznaj zasady przejęcia całego przedsiębiorstwa bez likwidacji i sprawdź, które decyzje przesądzają o bezpieczeństwie transakcji.

Na czym polega przejęcie całego majątku spółki bez postępowania likwidacyjnego?

Połączenie przez przejęcie, nazywane również połączeniem per incorporationem, polega na przeniesieniu całego majątku spółki przejmowanej na istniejącą spółkę przejmującą. Podstawę stanowi art. 492 § 1 pkt 1 Kodeksu spółek handlowych. Nieruchomości, maszyny, pieniądze, wierzytelności, umowy, prawa własności intelektualnej i zobowiązania przechodzą z mocy prawa, bez zawierania osobnych umów sprzedaży dla każdego składnika. Jeżeli planujesz łączenie spółek, zapamiętaj najważniejszą datę: dniem połączenia jest dzień wpisania fuzji do KRS właściwego dla siedziby spółki przejmującej. Dopiero ten wpis prowadzi do przejęcia majątku oraz wykreślenia spółki przejmowanej.

Na podstawie art. 493 KSH podmiot przejmowany zostaje rozwiązany bez likwidacji. Nie powołuje się likwidatorów, nie spienięża kolejno aktywów i nie dzieli pozostałego majątku pomiędzy wspólników. Fuzja nie daje jednak prawa do wyboru wyłącznie wartościowych składników. Spółka przejmująca otrzymuje również długi, spory sądowe, zaległości podatkowe, roszczenia pracowników, udzielone poręczenia i obowiązki wynikające z wcześniejszych kontraktów. Jeśli chcesz przejąć tylko wybrane aktywa, odpowiedniejsza może być sprzedaż przedsiębiorstwa, jego zorganizowanej części albo konkretnych składników.

Które spółki mogą uczestniczyć w fuzji i jakie przeszkody należy wcześniej wykluczyć?

Spółki kapitałowe mogą łączyć się ze sobą oraz ze spółkami osobowymi. Spółka osobowa inna niż spółka komandytowo-akcyjna nie może jednak zostać spółką przejmującą ani nowo zawiązaną. Gdy reorganizacja obejmuje spółkę jawną, partnerską lub komandytową, najpierw ustal dopuszczalną strukturę transakcji, a dopiero później zlecaj wyceny i przygotowanie dokumentów. Art. 491 § 3 KSH wyklucza udział spółki znajdującej się w upadłości oraz spółki w likwidacji, która rozpoczęła podział majątku. Samo otwarcie likwidacji nie zawsze blokuje fuzję, lecz rozpoczęcie podziału aktywów stanowi ustawową przeszkodę. Przygotowując łączenie spółek, sprawdź także umowy kredytowe, leasingowe i inwestycyjne, ograniczenia wynikające z umowy albo statutu, prawa szczególne wspólników oraz warunki posiadanych zezwoleń. Istotne mogą być również przepisy dotyczące koncentracji.

Zgłoszenie zamiaru połączenia do Prezesa UOKiK może być wymagane, jeśli łączny obrót uczestniczących przedsiębiorców w poprzednim roku przekroczył równowartość 1 miliarda euro na świecie albo 50 milionów euro w Polsce. Przekroczenie progu nie przesądza jeszcze o obowiązku zgłoszenia, ponieważ ustawa przewiduje wyłączenia. Analizę trzeba przeprowadzić przed rejestracją fuzji, gdyż koncentracja objęta obowiązkiem notyfikacyjnym nie może zostać zrealizowana przed uzyskaniem wymaganej zgody.

Jak przebiega procedura połączenia od badania spółki do wpisu w KRS?

Bezpieczne łączenie spółek wymaga połączenia procedury korporacyjnej z analizą finansową, podatkową i organizacyjną. Czynności powinny zostać ułożone w następującej kolejności:

• Badanie spółki przejmowanej. Sprawdź tytuły prawne do nieruchomości, hipoteki, zastawy, kredyty, leasingi, zaległości podatkowe, postępowania sądowe, gwarancje, poręczenia, licencje, prawa autorskie, reklamacje i zobowiązania wobec pracowników. Sukcesja obejmie również ryzyka, których nie wykazano prawidłowo w bilansie.
• Wycena przedsiębiorstw i ustalenie parytetu wymiany. Parytet wskazuje, ile udziałów albo akcji spółki przejmującej otrzymają wspólnicy podmiotu przejmowanego. Wycena powinna uwzględniać majątek, zadłużenie, rentowność, kontrakty, technologię, bazę klientów i zdolność generowania przyszłych dochodów.
• Przygotowanie pisemnego planu połączenia. Zgodnie z art. 499 KSH dokument wskazuje między innymi dane spółek, sposób połączenia, parytet wymiany, zasady przyznawania udziałów, dzień uczestnictwa w zysku oraz prawa szczególne. Do planu dołącza się projekty uchwał, projekt zmian umowy lub statutu, ustalenie wartości majątku i informacje księgowe.
• Zgłoszenie i udostępnienie planu. Plan przekazuje się do sądu rejestrowego oraz publikuje w sposób wymagany przez KSH. Może zostać bezpłatnie udostępniony na stronie internetowej spółki, jeśli pozostanie publicznie dostępny przez ustawowy okres.
• Sporządzenie sprawozdań i badanie przez biegłego. W standardowej procedurze zarządy uzasadniają prawne i ekonomiczne podstawy fuzji, a biegły wyznaczony przez sąd ocenia plan oraz parytet. Przepisy przewidują możliwość pominięcia wybranych czynności za zgodą wszystkich wspólników albo przy zastosowaniu procedury uproszczonej.
• Podjęcie uchwał i złożenie wniosku do KRS. Uchwały zatwierdzają plan oraz wymagane zmiany umowy lub statutu i są protokołowane przez notariusza. Skutek połączenia powstaje dopiero w dniu wpisu do KRS, nie w chwili podpisania planu, podjęcia uchwał ani wysłania wniosku.

Prawidłowo ułożona procedura zabezpiecza nie tylko sam wpis, ale również płynne przejęcie rachunków, księgowości, zatrudnienia, umów i obsługi klientów bezpośrednio po rejestracji fuzji.

Jakie prawa, zobowiązania i obowiązki przechodzą na następcę prawnego?

Art. 494 § 1 KSH ustanawia sukcesję uniwersalną. Spółka przejmująca wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejmowanej, dlatego przejmuje jednocześnie aktywa, zadłużenie oraz odpowiedzialność związaną z wcześniejszą działalnością. Mechanizm obejmuje nieruchomości, ruchomości, pieniądze, należności, kredyty, prawa z umów, zabezpieczenia, znaki towarowe, licencje i obowiązki związane z trwającymi sporami. Zezwolenia, koncesje i ulgi również zasadniczo przechodzą na następcę, chyba że szczególny przepis albo treść decyzji wyłącza sukcesję. Jeżeli prowadzisz działalność regulowaną, zbadaj każde uprawnienie oddzielnie. Po dniu połączenia trzeba zaktualizować księgi wieczyste, rachunki bankowe, rejestry pojazdów, polisy, dane kontrahentów i dokumentację instytucji finansujących. Przygotowując łączenie spółek, nie pomijaj klauzul wymagających zgody banku, leasingodawcy albo inwestora.

Naruszenie warunków finansowania może skutkować wypowiedzeniem umowy lub postawieniem zadłużenia w stan wymagalności. Ochroną objęci są również wierzyciele, a majątki połączonych spółek powinny być zarządzane oddzielnie do czasu zaspokojenia lub zabezpieczenia terminowo zgłoszonych roszczeń. Spółka przejmująca staje się ponadto stroną dotychczasowych stosunków pracy na podstawie art. 23¹ Kodeksu pracy. Jeśli nie działają związki zawodowe, pracownicy powinni otrzymać informacje o przejściu zakładu przynajmniej 30 dni wcześniej. Przez dwa miesiące od przejęcia mogą rozwiązać stosunek pracy za siedmiodniowym uprzedzeniem.