Wspólnicy sp.k. nie są zobowiązani do wniesienia do spółki minimalnego kapitału zakładowego z tej przyczyny, że taki kapitał w sp.k. w ogóle nie istnieje. Kapitał zakładowy to instytucja właściwa dla spółek kapitałowych, tymczasem sp.k. to jedna ze spółek osobowych.

Jeżeli nie kapitał zakładowy, to co?

Brak kapitału zakładowego nie oznacza, że wspólnicy nie mają obowiązku wniesienia wkładów do spółki. Podstawowa zasada prawna spółek, jest wspólna dla wszystkich rodzajów spółek zarówno osobowych jak i kapitałowych. Mówi ona o tym, że przez umowę spółki handlowej wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu przez wniesienie wkładów. Dodatkowo jeżeli umowa spółki tak stanowi, przez współdziałanie w inny określony sposób. Ponadto oznaczenie (opis) wkładów wnoszonych przez każdego wspólnika sp.k. i ich wartość stanowi obligatoryjny element umowy sp.k. Wniesienie wkładów stanowi zatem podstawowy obowiązek wspólnika sp.k., z którego ani spółka ani pozostali wspólnicy nie mogą go zwolnić.

Szczegóły dotyczące obowiązku wniesienia wkładów do sp.k.

Szczegóły dotyczące obowiązku wniesienia wkładów do sp.k. różnią się w zależności od tego, czy wspólnik posiada status komplementariusza, czy komandytariusza.

Przepisy k.s.h. dotyczące sp.k. nie regulują kwestii wkładów komplementariusza, dlatego w tym zakresie konieczne jest posiłkowanie się przepisami dotyczącymi spółki jawnej. W przypadku komplementariusza wykonanie obowiązku przez komplementariusza może polegać na wniesieniu środków pieniężnych. Może również polegać na przeniesieniu lub obciążeniu własności rzeczy lub innych praw. Wykonanie obowiązku polega także na dokonaniu innych świadczeń na rzecz spółki, w tym świadczeniu usług lub wykonywaniu pracy przez komplementariusza na rzecz sp.k. Wyjątek stanowi zawarcie umowy sp.k. przy wykorzystaniu wzorca umowy (on-line) – w takiej sytuacji wkład może być wyłącznie pieniężny. Komplementariusz nie musi przenosić na sp.k. własności przedmiotu wkładu. Może – w ramach wykonania swojego obowiązku wniesienia wkładu – oddać spółce do używania określony składnik majątku, np. samochód, maszyny produkcyjne.

Ustawowe wymagania co do wkładu komandytariusza są bardziej restrykcyjne niż w przypadku komplementariusza. Jeżeli wkładem komandytariusza do spółki jest w całości lub w części świadczenie niepieniężne, umowa spółki powinna określać:
1. przedmiot tego świadczenia (aport)
2. jego wartość
Przy czym zobowiązanie do wykonania pracy lub świadczenia usług na rzecz spółki oraz wynagrodzenie za usługi świadczone przy powstaniu spółki nie mogą stanowić wkładu komandytariusza do spółki. Wyjątek stanowi, gdy wartość innych jego wkładów do spółki nie jest niższa od wysokości sumy komandytowej. Jeżeli komplementariuszem jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółka akcyjna, zaś komandytariuszem jest wspólnik tej spółki, wkładu komandytariusza nie mogą stanowić jego udziały w tej spółce z ograniczoną odpowiedzialnością lub akcje tej spółki akcyjnej. Warto pamiętać, że postanowienie wspólników zwalniające komandytariusza z obowiązku wniesienia wkładu jest nieważne.

Wartość wkładów do sp.k.

K.s.h. wymaga, aby umowa sp.k. określała nie tylko wkłady, ale także ich wartość. Wartość wkładów powinna zostać ustalona według ich wartości rynkowej. W przypadku wkładów niepieniężnych wspólnicy mogą mierzyć się z problemem z ustaleniem ich wartości. Ma to miejsce w szczególności gdy przedmiot wkładu stanowi ciągłe świadczenie pracy lub wykonywanie usług na rzecz sp.k. Warto w takiej sytuacji przeprowadzić rozeznanie na właściwym rynku i przeprowadzić swoisty benchmark pomocny dla wyceny planowanych wkładów. Ustawodawca pozostawia w tym zakresie swobodę wspólnikom. Z perspektywy zasady ochrony interesów wierzycieli spółki komandytowej – wycena wartości wkładów w umowie sp.k. nie ma większego znaczenia. Dla potrzeb dochodzenia swoich roszczeń wierzyciele sp.k. będą uprawnieni do przyjęcia rynkowej wartości wkładów na dzień ich wniesienia do sp.k.

W jakim momencie można wnieść wkłady do sp.k.?

Przepisy k.s.h. dotyczące sp.k. nie mówią o tym, jaki moment jest właściwy dla wniesienia wkładów. W związku z powyższym, zarówno do komplementariusza jak i komandytariusza, zastosowanie znajdują przepisy dotyczące spółki jawnej. Zgodnie z nimi wkład wnosimy dopiero po zarejestrowaniu spółki w KRS. Trudno o inne rozwiązanie, skoro do tego czasu spółka nie istnieje w sensie prawnym i nie może np. założyć rachunku bankowego. Inaczej niż w spółkach kapitałowych w przypadku sp.k. nie ma fazy spółki w organizacji, która może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania. Jeżeli tak postanowią wspólnicy, dopuszczalne jest wnoszenie wkładów przez pewien czas po zarejestrowaniu sp.k. albo przez cały okres jej funkcjonowania. Ma to miejsce wówczas, gdy wspólnik zobowiązany jest do cyklicznego wnoszenia wkładu poprzez zasilanie jej gotówką lub poprzez regularne świadczenie usług bądź wykonywanie pracy. Z zastrzeżeniem wspomnianych wcześniej wymagań co do wartości wkładu niepieniężnego wnoszonego przez komandytariusza.

Przepisy k.s.h. dotyczące sp.k. nie zawierają żadnych uregulowań odnoszących się do likwidacji tego typu spółki. Co powoduje, że do likwidacji sp.k. stosujemy przepisy o likwidacji spółki jawnej. Wśród tych regulacji znajdujemy art. 67 § 1 k.s.h., zgodnie z którym w przypadku rozwiązania spółki przeprowadzamy jej likwidację. Wyjątkiem jest sytuacja w której wspólnicy uzgodnili inny sposób zakończenia działalności spółki. Ów „inny sposób zakończenia działalności spółki” rozumiemy właśnie jako tytułową uproszczoną likwidację. Z powyższego przepisu wynika, że likwidacja sp.k. nie jest jedyną drogą do zamknięcia sp.k. Sposoby zakończenia jej działalności mogą w praktyce być różne. Najczęściej będą uzależnione od sytuacji konkretnej spółki. Likwidacja i rozwiązanie sp.k. bez przeprowadzenia likwidacji (uproszczona likwidacja) stanowi alternatywny sposób zakończenia bytu prawnego spółki. Z tym zastrzeżeniem, że tradycyjną likwidację z zastosowaniem przepisów k.s.h. przeprowadzimy wówczas, kiedy wspólnicy nie podjęli odmiennej decyzji.

Jednomyślna uchwała

Podstawą dla przeprowadzenia uproszczonej likwidacji jest jednomyślna uchwała wspólników sp.k. Uchwała ta może zostać podjęta nawet, gdy prowadzone już jest standardowe postępowanie likwidacyjne spółki. Uproszczona likwidacja może wynikać także wprost z umowy sp.k. W umowie wspólnicy „z góry” umówili się na taki sposób zakończenia działalności spółki. Z powyższego wynika, że podstawowym warunkiem uproszczonej likwidacji jest porozumienie wspólników. W razie jego braku wspólnicy będą zobligowani do przeprowadzenia tradycyjnej likwidacji. Jednomyślność wspólników stanowi jedyny warunek tylko wtedy, gdy przyczyną rozwiązania spółki nie jest wypowiedzenie umowy przez jej wierzyciela. Jak również ogłoszenie jej upadłości. W takich sytuacjach dla uproszczonej likwidacji niezbędne jest również pozyskanie zgody tych podmiotów na taki tryb procedowania.

Inne sposoby zakończenia działalności

Kodeksowe „inne sposoby zakończenia działalności” mogą przybrać różną formę.
1. W uchwale wspólnicy mogą umówić się zarówno na spieniężenie majątku sp.k. i dokonać jego podziału między siebie lub spłacić wierzycieli tymi środkami.
2. Wspólnicy mogą także wybrać sposób zakończenia działalności sp.k. niewymagający wcześniejszego spieniężenia majątku spółki.
– poprzez podział składników majątkowych między wspólników
– poprzez przekazanie całego majątku spółki jednemu z nich do dalszego prowadzenia biznesu.

Ostatnie rozwiązanie może okazać się najkorzystniejsze z perspektywy wierzycieli sp.k. Wspólnik kontynuujący działalność na bazie majątku sp.k. może generować zyski przeznaczone na spłatę wierzycieli. Może to być najkorzystniejszy wariant, tym bardziej, że pośpieszne poszukiwanie nabywcy majątku rozwiązywanej sp.k. z reguły nie przynosi oczekiwanych rezultatów cenowych. Dla wierzycieli spółki kluczowe jest to, że wspólnicy są jej następcami prawnymi do czasu zaspokojenia wierzycieli. Oznacza to, że z chwilą wykreślenia sp.k. z KRS jej dotychczasowi wspólnicy ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania spółki. Rzecz jasna chodzi o zobowiązania powstałe przed jej wykreśleniem z rejestru. Powyższa zasada powoduje, że interesy wierzycieli sp.k. są należycie chronione. Niezależnie od tego, czy majątek sp.k. spieniężymy przed jej uproszczoną likwidacją, czy też rozdysponujemy w inny sposób.

Sposób podziału majątku

Wspólnicy powinni pamiętać, że jest możliwe (niekiedy nawet wskazane dla uniknięcia późniejszych nieporozumień oraz formalności), aby uchwała opisywała sposób podziału majątku sp.k., który zostanie przeprowadzony po wykreśleniu spółki z rejestru. Jeżeli takie ustalenie nie znajdzie się w uchwale, to – choć uchwała będzie ważna – zaskutkuje to tym, że z chwilą wykreślenia sp.k. z KRS wspólnicy staną się współwłaścicielami w częściach ułamkowych pozostałego po niej majątku. Powoduje to dalsze komplikacje, w szczególności konieczność sądowego zniesienia współwłasności, dlatego warto rozważyć zawarcie odpowiednich ustaleń w treści uchwały.

Postępowanie rejestrowe

Na etapie wykreślenia sp.k. z KRS sąd rejestrowy nie uzależnia wykreślenia spółki od uprzedniego rozliczenia się spółki bądź jej wspólników z wierzycielami sp.k. Biorąc pod uwagę dotychczasowe orzecznictwo Sąd Najwyższy takie postanowienie sądu rejestrowego skutecznie zaskarżyć. Brak obowiązku rozliczenia z wierzycielami wynika z zasady, zgodnie z którą wspólnicy sp.k. odpowiadają solidarnie za zobowiązania spółki po dniu jej wykreślenia z KRS. Zakres odpowiedzialności poszczególnych wspólników uzależniamy od statusu posiadanego w spółce. Dotychczasowi komplementariusze odpowiadać będą całym majątkiem natomiast komandytariusze do ustalonej umową sumy komandytowej. Warto także pamiętać, że w przypadku uproszczonej likwidacji, składając wniosek o wykreślenie z KRS sp.k., wspólnicy nie mają obowiązku przekazywania do KRS uchwały o rozwiązaniu spółki. Dla wykreślenia sp.k. wystarczy sam wniosek złożony po przeprowadzeniu ustalonego przez wspólników sposobu zakończenia działalności sp.k. Na przykład po podziale między wspólnikami składników majątkowych lub sumy uzyskanej ze sprzedaży majątku spółki.

Aspekt rachunkowy

Z punktu widzenia obowiązków rachunkowych wspólnicy nie są zobligowani do sporządzenia sprawozdania finansowego na dzień poprzedzający uchwałę o rozwiązaniu spółki. Natomiast obowiązek zamknięcia ksiąg rachunkowych i obowiązek sporządzenia sprawozdania finansowego powinny być wykonane na dzień zakończenia działalności sp.k. Co do sprawozdania finansowego, to brak przepisu ustawowego, z którego można byłoby wnioskować, że na wspólnikach ciąży obowiązek złożenia go w sądzie rejestrowym.

Zmiany przepisów podatkowych, które spowodowały, że sp.k. uzyskała status podatnika CIT i przestała być transparentna podatkowo. Przez co rozumiemy, że jest jednokrotnie opodatkowana, a wspólnicy sp.k. zostali obciążeni składką zdrowotną. Te regulacje spowodowały niemałe zawirowania wśród przedsiębiorców wykorzystujących sp.k. jako formę prowadzenia biznesu.
Wielu z nich znalazło sposób na dalsze funkcjonowanie w ramach sp.k., np. korzystając z możliwości zmiany statusu komandytariusza na komplementariusza. Jeszcze inni zrezygnowali ze spółki osobowej i przekształcili swoje biznesy w spółki z o.o. Dzięki swojej elastyczności – sp.k. pozostaje atrakcyjnym sposobem prowadzenia działalności gospodarczej.

Elastyczność sp.k., czyli co?

Gdy mówimy o elastyczności sp.k. to mamy na myśli przede wszystkim swobodę w umownym kształtowania ustroju wewnętrznego spółki. W tym rozumieniu: podziału uprawnień i obowiązków między wspólnikami. Elastyczność sp.k. przejawia się zatem w możliwości względnie swobodnego formułowania postanowień umowy sp.k.

Zwyczajowo wyróżnia się model klasyczny i dynamiczny ustroju sp.k.

Model klasyczny, podstawowy (choć nie najbardziej powszechny), przewiduje bierną postawę komandytariusza i opiera się na dyspozytywnych przepisach k.s.h. dotyczących sp.k. To znaczy bez korzystania przez wspólników z możliwości ich modyfikacji. Wymagane jest odpowiednie stosowanie regulacji dotyczących spółki jawnej, która jest podstawowym typem spółki osobowej. W przypadku tego modelu „umowa spółki nie stanowi inaczej” a sp.k. działa co do zasady na podstawie zasad określonych w k.s.h. Przykładowo: w takim modelu komandytariusz nie ma prawa ani obowiązku prowadzenia spraw spółki (mimo że ustawa pozwala, aby w umowie spółki dopuścić taką możliwość).

Model dynamiczny z kolei opiera się na założeniu o aktywnej roli komandytariusza. W tym modelu komandytariusz z reguły ma prawo do prowadzenia spraw sp.k. i reprezentuje ją na podstawie udzielonego pełnomocnictwa albo prokury. W porównaniu z modelem klasycznym w tym modelu pozycja komplementariusza jest znacznie słabsza na rzecz komandytariusza, który jest faktycznym zarządcą sp.k.

Przepisy pozwalają na wdrożenie umową sp.k. wielu różnych rozwiązań, które będą sytuować się pomiędzy modelem klasycznym a dynamicznym. W każdym takim pośrednim rozwiązaniu mamy do czynienia z odstępstwem od wariantu podstawowego. W tym modelu komandytariusz jest bierny, w kierunku coraz większych uprawnień komplementariusza.

Wydaje się, że zanim sp.k. stała się podatnikiem CIT w obrocie pozornie dominował model klasyczny, w którym za zarządzaniem spółką odpowiadał komplementariusz (praktycznie zawsze była nim sp. z o.o.). Zyski natomiast przypadały niemal w całości biernym komandytariuszom (z reguły osoby fizyczne kontrolujące komplementariusza). W zdecydowanej większości przypadków komplementariusz był całkowicie zależny od komandytariuszy (zarówno personalnie jak i kapitałowo). Taki stan rzeczy powodował, że w rzeczywistości sp.k. funkcjonowały w modelu, który wymykał się powyższemu podziałowi na modele klasyczne i dynamiczne.

Zmiana sposobu opodatkowania

Wydaje się, że wskutek zmiany sposobu opodatkowania zmniejsza się na rynku udział sp.k. funkcjonujących w modelu dynamicznym. Komandytariusze, którzy dotychczas zarządzali spółką „z tylnego fotela”, kierując się względami ekonomicznymi, zmieniają status na komplementariuszy. To powoduje, że ustrój sp.k. zbliża się do modelu klasycznego.

Rozważając możliwe modele ustrojowe sp.k. nie można zapominać o podstawowej kwestii, tj. przynależności sp.k. do spółek osobowych. Wiąże się z nią konieczność stosowania ogólnych przepisów dotyczących spółek osobowych. Dzięki nim – o ile przewiduje to umowa spółki – możliwe jest w sp.k. dokonanie zmiany umowy spółki bez zgody wszystkich wspólników. Możliwe jest też zbycie ogółu praw i obowiązków w spółce oraz ukształtowanie pozycji wspólnika na zasadach typowych dla spółek kapitałowych. To znaczy uzależniając „wagę” głosu wspólnika od wartości wniesionego przez niego wkładu do spółki.

Granice elastyczności

Wprawdzie umowa sp.k. może być kształtowana z bardzo dużą swobodą i wedle wyboru jej wspólników, to jednak art. 105 k.s.h. wymaga, aby zawierała pewien minimalny zakres regulacji. W głównej mierze aby wskazywała:
1) firmę i siedzibę spółki.
2) przedmiot działalności spółki.
3) czas trwania spółki, jeżeli jest oznaczony;
4) oznaczenie wkładów wnoszonych przez każdego wspólnika i ich wartość;
5) oznaczony kwotowo zakres odpowiedzialności każdego komandytariusza wobec wierzycieli (sumę komandytową).

Ponadto niektóre regulacje ustawowe mają charakter bezwzględnie wiążący i nie mogą być uchylone ani zmodyfikowane przez umowę wspólników. Przykładem takiego przepisu jest podstawowa zasada obowiązująca w sp.k., zgodnie z którą komandytariusz odpowiada za zobowiązania spółki wobec jej wierzycieli tylko do wysokości sumy komandytowej.

Regulacja ustawowe

Do tej kategorii przepisów należą także uregulowania k.s.h. stanowiące m.in., że:
1. postanowienie umowne zwalniające komandytariusza z obowiązku wniesienia wkładu jest nieważne;
2. komandytariusz może reprezentować spółkę jedynie jako pełnomocnik
3. ma prawo żądać odpisu sprawozdania finansowego za rok obrotowy
4. ma prawo przeglądać księgi i dokumenty celem sprawdzenia jego rzetelności. Jeżeli wkładem komandytariusza do spółki jest w całości lub w części świadczenie niepieniężne, umowa spółki określa przedmiot tego świadczenia (aport), jego wartość, jak również osobę wspólnika wnoszącego takie świadczenie niepieniężne.

Elastyczność to zaleta sp.k., która może skłaniać do wyboru tej formy prawnej. Niemniej z pewnością ta cecha nie będzie decydująca. W przypadku aktywności nastawionej na zysk – podstawę decyzji stanowi kalkulacja ekonomiczna ściśle powiązana z przewidywanymi obciążeniami podatkowymi.

Zgodnie z obowiązkiem wynikającym z art. 69 ustawy o rachunkowości zarząd spółki z o.o. zobligowany jest złożyć w Krajowym Rejestrze Sądowym roczne sprawozdanie finansowe, sprawozdanie z badania, jeżeli podlegało ono badaniu, odpis uchwały o zatwierdzeniu rocznego sprawozdania finansowego i podziale zysku lub pokryciu straty, oraz sprawozdanie z działalności. Wykonanie tego obowiązku powinno nastąpić w terminie 15 dni od dnia zatwierdzenia rocznego sprawozdania finansowego. W spółkach z o.o., w których rok obrotowy pokrywa się z rokiem kalendarzowym, złożenie dokumentów powinno nastąpić nie później niż do 15 lipca, przy czym – z uwagi na zagrożenie COVID-19 oraz przesunięcie terminu na zatwierdzenie sprawozdania finansowego za 2021 r. do końca września 2022 r. – złożenie do KRS dokumentów za rok 2021 może nastąpić wyjątkowo najpóźniej w dniu 15 października 2022 r.).

Odpowiedzialność karna

Za niezłożenie w terminie sprawozdania finansowego sp. z o.o. odpowiadają członkowie zarządu a sankcje przewidziane przepisami za niedochowanie terminu mogą być odczuwalne dla kieszeni zapominalskim prezesów.

Kto wbrew przepisom o ustawie o rachunkowości nie składa sprawozdania finansowego, skonsolidowanego sprawozdania finansowego, sprawozdania z działalności, sprawozdania z działalności grupy kapitałowej, sprawozdania z płatności na rzecz administracji publicznej, skonsolidowanego sprawozdania z płatności na rzecz administracji publicznej we właściwym rejestrze sądowym, podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności. W tej sytuacji ustawodawca zastosował alternatywę rozłączną albo, co oznacza, że sąd może orzec tylko jedną z ww. kar. Co do grzywny, to sąd wymierza ją w stawkach dziennych, określając liczbę stawek oraz wysokość jednej stawki. Zasadniczo najniższa liczba stawek wynosi 10, zaś najwyższa 540. Z kolei ustalając stawkę dzienną, sąd uwzględnia dochody sprawcy, jego warunki osobiste, rodzinne, stosunki majątkowe i możliwości zarobkowe. Tak ustalona stawka dzienna wynosi co najmniej 10 zł lecz nie może przekraczać 2000 zł. Natomiast co do kary ograniczenia wolności, to może ona być wymierzona nawet w wymiarze 2 lat i polegać na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne lub na potrąceniu do 25% wynagrodzenia za pracę w stosunku miesięcznym na cel społeczny wskazany przez sąd.

Z punktu widzenia osób zarządzających spółką z o.o. szczególnie dotkliwy może okazać się środek karny w postaci zakazu prowadzenia działalności gospodarczej lub zajmowania określonego stanowiska albo wykonywania określonego zawodu.

Ponadto w przypadku stwierdzenia, że sprawozdanie finansowe nie zostały złożone pomimo upływu terminu, sąd rejestrowy może z urzędu wezwać członka zarządu spółki z o.o. do ich złożenia wyznaczając dodatkowy siedmiodniowy termin. Jeżeli pomimo wezwania obowiązek nie zostanie wykonany sąd rejestrowy może nałożyć na każdego z zobowiązanych członków zarządu sp. z o.o. grzywnę w wysokości nie wyższej niż 15 000 zł. Należy pamiętać, że sąd może wielokrotnie ponawiać grzywnę i nie jest w tym zakresie ograniczony w żaden sposób ani co do liczby nakładanych grzywien ani co do ich łącznej wysokości.

Odpowiedzialność karnoskarbowa

Aby tego nie było dosyć dodatkowe obostrzenia przewidują przepisy karnoskarbowe. Zgodnie z art. 80b kodeksu karnego skarbowego kto wbrew obowiązkowi nie przekazuje w terminie właściwemu organowi podatkowemu sprawozdania finansowego lub sprawozdania z badania, podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe. Wymierzając karę grzywny, sąd określa liczbę stawek oraz wysokość jednej stawki dziennej; zasadniczo najniższa liczba stawek wynosi 10, najwyższa zaś 720. Wyrokiem nakazowym można wymierzyć karę grzywny w granicach nieprzekraczających wysokości 200 stawek dziennych. Ustalając stawkę dzienną, sąd bierze pod uwagę dochody sprawcy, jego warunki osobiste, rodzinne, stosunki majątkowe i możliwości zarobkowe; stawka dzienna nie może być niższa od jednej trzydziestej części minimalnego wynagrodzenia ani też przekraczać jej czterystukrotności.

Konsekwencje dla spółki z o.o.

Należy pamiętać, że o ile jednokrotne niezłożenie sprawozdań finansowych może skutkować odpowiedzialnością członka zarządu, to dwukrotne niezłożenie tych dokumentów, może pociągać za sobą daleko idące skutki dla samej spółki. Sąd rejestrowy jest bowiem zobowiązany wszcząć z urzędu postępowanie o rozwiązanie spółki z o.o. bez przeprowadzania jej likwidacji, jeżeli mimo wezwania zarząd nie złożył sprawozdań finansowych za 2 kolejne lata obrotowe.

Mając na uwadze sankcje, które przewidują polskie przepisy, warto pamiętać o obowiązku dochowania obowiązku złożenia sprawozdania finansowego do KRS – nawet wówczas, gdy nie zostało zatwierdzone przez zgromadzenie wspólników. Wprawdzie w idealnym świecie tylko zatwierdzone sprawozdania powinny być składane do KRS, jednak nie zawsze można na to liczyć..

Warunek pokrycia straty

Zatwierdzenie sprawozdania finansowego jest warunkiem pokrycia straty. Nie jest możliwe pokrycie straty wynikającej ze sprawozdania finansowego, które zostało sporządzone, ale nie zostało zatwierdzone.

W sytuacji, w której zatwierdzone sprawozdanie finansowe wykazuje stratę, zarząd zobligowany jest do przedstawienia zgromadzeniu wspólników wniosku w przedmiocie sposobu pokrycia straty. W spółce, w której powołano radę nadzorczą lub komisję rewizyjną, wniosek zarządu dotyczący pokrycia straty podlega zaopiniowaniu przez powołane organy nadzorcze, a ich ocena podlega złożeniu na zwyczajne zgromadzenie wspólników. Wniosek zarządu, niezależnie od treści opinii organów nadzorczych, może, aczkolwiek nie musi być uwzględniony, przez zgromadzenie.

Sposoby pokrycia straty

Pokrycie straty może nastąpić poprzez przeznaczenie na ten cel: (1) niepodzielonego zysku z poprzednich lat (o ile występuje), (2) zysku z lat następnych, (3) środków zgromadzonych na kapitale zapasowym lub kapitale rezerwowym (o ile takie kapitały zostały utworzone), (4) dopłat wniesionych przez wspólników (o ile umowa spółki przewiduje obowiązek wnoszenia dopłat przez wspólników), (5) środków uwolnionych w efekcie obniżenia kapitału zakładowego (poprzez umorzenie udziałów albo poprzez zmniejszenie ich wartości nominalnej).

Możliwość skorzystania z każdego z tych sposobów uzależniona jest od sytuacji finansowej, w której w danym momencie znajduje się spółka a także od treści obowiązującej umowy spółki. Dla przykładu: sp. z o.o., której umowa nie przewiduje obowiązku dopłat, nie będzie mogła straty pokryć dopłatami; spółka, której kapitał zakładowy jest ustalony na minimalnym poziomie dopuszczalnym przepisami, nie będzie mogła dokonać jego obniżenia, z kolei spółka, która nie posiada niepodzielonego zysku ani środków zgromadzonych na kapitałach zapasowych lub rezerwowych, siłą rzeczy nie będzie mogła z nich skorzystać. W związku z powyższym w praktyce bardzo często spotyka się rozwiązanie, którego dostępność nie jest ograniczona, a które polega na wspomnianym już ustaleniu uchwałą, że strata zostanie pokryta z zysków z lat przyszłych. Nazywając rzecz po imieniu można stwierdzić, że w takiej sytuacji problem przeniesiony zostaje na kolejny rok. Co ważne: podjęcie uchwały o pokryciu straty z zysków z lat przyszłych nie powoduje automatycznego pokrycia tej straty w razie zatwierdzenia w przyszłości sprawozdania finansowego wykazującego zysk. Dla pokrycia tej straty konieczne będzie podjęcie odrębnej uchwały podczas jednego z kolejnych zwyczajnych zgromadzeń wspólników.

Co ważne nie jest możliwe pokrycie straty ze środków wniesionych do spółki tytułem podwyższenia kapitału zakładowego. Są one przeznaczone wyłącznie na pokrycie nowo utworzonych udziałów. Jest jednak możliwie pokrycie straty w drodze obniżenia kapitału zakładowego przeprowadzonego jednocześnie z podwyższeniem kapitału zakładowego.

Uchwała o pokryciu straty

Uchwała o pokryciu straty powinna zawierać kilka elementów: po pierwsze należy w niej wskazać o stratę, którego roku obrotowego chodzi, czy strata pokrywana jest w całości, czy w części, a jeżeli tak, to w jakiej części, a także należy wskazać sposób pokrycia straty, tzn. która pozycja kapitałów własnych spółki będzie wykorzystana do pokrycia straty. Uchwała o pokryciu straty powinna zostać złożona przez spółkę w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego.
Warto pamiętać, że pokrycie jest operacją czysto księgową i nie pociąga za sobą konieczności uzyskania przez spółkę nowych środków od wspólników (choć – jak to wskazano powyżej – może być z nim powiązana). Pokrycie straty nie skutkuje zmianą aktywów czy zobowiązań spółki, ale polega wyłącznie na przesunięciu kwot w ramach kapitałów własnych sp. z o.o. Powstanie straty nie powoduje obowiązku wspólników spełnienia jakichkolwiek świadczeń na rzecz spółki, choć może stanowić podstawę dla ich decyzji o dofinansowaniu spółki.

W związku z tematem straty i jej pokrywania należy pamiętać o zasadzie, że jeżeli bilans sporządzony przez zarząd (niezależnie od tego, czy był sporządzony na koniec, czy w trakcie roku obrotowego) wykaże stratę przewyższającą sumę kapitałów zapasowego i rezerwowych oraz połowę kapitału zakładowego, zarząd jest obowiązany niezwłocznie zwołać zgromadzenie wspólników w celu powzięcia uchwały dotyczącej dalszego istnienia spółki.

Wszyscy wspólnicy spółki z o.o., o ile nie są zawieszeni w wykonywaniu swoich praw udziałowych w ramach zabezpieczenia powództwa o wyłączenie ze spółki, mają prawo uczestniczyć w zgromadzeniach wspólników oraz prawo oddawania głosów podczas głosowania nad uchwałami tego organu. Prawo do głosowania nie musi być wykonywane osobiście ale może być realizowane przez pełnomocnika.

Zakres pełnomocnictwa

Wspólnik może udzielić umocowania pełnomocnikowi zarówno do udziału w zgromadzeniu jak i do wykonywania prawa głosu. Pełnomocnictwo może być udzielone jednak również w węższym zakresie, np. wyłącznie do udziału w zgromadzeniu bez prawa do głosowania. Wspólnik może upoważnić pełnomocnika tylko do głosowania nad niektórymi uchwałami a nawet tylko nad jedną spośród wielu uchwał przewidzianych w porządku obrad zgromadzenia. Często w praktyce do pełnomocnictwa załączona jest instrukcja głosowania, która w sposób jednoznaczny określa w jaki sposób pełnomocnik ma głosować nad poszczególnymi uchwałami. Wprost w takim dokumencie wskazuje się, że danej sprawie pełnomocnik ma oddać głos za, przeciw bądź wstrzymać się od głosu. Nierzadko, zwłaszcza w sprawach, które nie są szczególnie istotne z punktu widzenia wspólnika, lub gdy wspólnik darzy pełnomocnika zaufaniem, instrukcja głosowania zawiera klauzulę, zgodnie z którą pełnomocnik jest w danej sprawie upoważniony do oddania głosu według własnego uznania.

Nie ma żadnych przeszkód, aby jeden pełnomocnik uczestniczył w zgromadzeniu i wykonywał prawo głosu w imieniu kilku wspólników. Co więcej dopuszczalne jest, choć niepraktyczne, aby na jednym zgromadzeniu jednego wspólnika reprezentowało kilku wspólników. W tej jednak sytuacji mocodawca powinien dopilnować, aby zakresy pełnomocnictw nie pokrywały się, ewentualnie upewnić się, że instrukcje głosowania nie spowodują sytuacji, w której wspólnicy będą mieli możliwość oddawania głosów nad tymi samymi uchwałami. Teoretycznie możliwa jest także sytuacja, w której na jednym zgromadzeniu stawi się zarówno wspólnik jak i jego pełnomocnik. Jeżeli pełnomocnik będzie działał w sposób odmienny od swojego mocodawcy, to takie działanie należy traktować jako równoznaczne z odwołaniem pełnomocnictwa. Dla zabezpieczenia możliwości efektywnego wykonywania swojego prawa wspólnik może umożliwić pełnomocnikowi ustanawianie dalszych pełnomocników. Takie upoważnienie powinno być zawarte w treści pełnomocnictwa.

Forma pełnomocnictwa

Pełnomocnictwo do udziału i głosowania na zgromadzeniu wspólników powinno być udzielone przez wspólnika spółki z o.o. w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Z praktycznego punktu widzenia szczególnie ważna jest zasada, zgodnie z którą forma pisemna będzie zawsze wystarczająca dla ważności pełnomocnictwa, nawet wtedy, gy uchwały z mocy ustawy albo z mocy postanowień umowy spółki musi być objęta protokołem sporządzonym przez notariusza (np. w przypadku uchwały w sprawie zmiany umowy spółki lub w sprawie …). Nic nie stoi na przeszkodzie, aby wspólnicy w umowie spółki postanowili, że pełnomocnictwo do udziału w zgromadzeniu wymaga formy notarialnej. Umowa spółki nie może jednak złagodzić wymagań ustawowych co do formy pełnomocnictwa, np. poprzez zastrzeżenie, że wystarczająca jest np. forma dokumentowa (np. sms, e-mail, wiadomość na komunikatorze).

Kopia pełnomocnictwa powinna zostać dołączona do księgi protokołów, do której należy również dołączyć uchwały zgromadzenia wspólników oraz dowody zwołania zgromadzenia wspólników (chyba że zgromadzenie odbywa się bez formalnego zwołania, tj. gdy wszyscy wspólnicy są obecni i nikt nie zgłosił sprzeciwu do odbycia zgromadzenia z zaproponowanym porządkiem obrad). Jeżeli pełnomocnik bierze udział w zgromadzeniu przy wykorzystaniu środków bezpośredniego porozumiewania się na odległość, to powinien dostarczyć do spółki pełnomocnictwo przed zgromadzeniem. Z kolei jeżeli pełnomocnik oddaje głos w ramach głosowania przeprowadzonego na piśmie, to pełnomocnictwo powinno zostać przekazane najpóźniej wraz z oddawanym głosem.

Ograniczenia podmiotowe

Regulacje kodeksowe ustanawiają ograniczenie, zgodnie z którym członek zarządu i pracownik spółki nie mogą być pełnomocnikami na zgromadzeniu wspólników. Ograniczenie to obejmuje także zakaz wykonywania prawa głosu, w tym głosowania pisemnego.

Ograniczenie przedmiotowe

Dodatkowym ograniczeniem dotyczącym pełnomocnika jest to, że wspólnik nie może ani osobiście, ani przez pełnomocnika, ani jako pełnomocnik innej osoby głosować przy powzięciu uchwał dotyczących jego odpowiedzialności wobec spółki z jakiegokolwiek tytułu, w tym udzielenia absolutorium, zwolnienia z zobowiązania wobec spółki oraz sporu między nim a spółką.

Pełnomocnictwo do udziału w zgromadzenia spółki z o.o. jest standardem w przypadku wspólnika będącego osobą prawną, w którym obowiązuje zasada łącznej reprezentacji. W takiej sytuacji członkowie zarządu wspólnika umocowują pełnomocnika do działania w imieniu reprezentowanego przez nich podmiotu.

Przedsiębiorca zagraniczny

Dla zrozumienia istoty oddziału przedsiębiorcy zagranicznego należy w pierwszej kolejności wyjaśnić to, kogo polskie przepisy uznają za przedsiębiorcę zagranicznego. Przez przedsiębiorcę zagranicznego należy rozumieć osobę zagraniczną wykonującą działalność gospodarczą za granicą oraz obywatela polskiego wykonującego działalność gospodarczą za granicą. Z kolei przez osobę zagraniczną należy rozumieć osobę fizyczną nieposiadającą obywatelstwa polskiego, osobę prawną z siedzibą za granicą, a także jednostkę organizacyjną niebędącą osobą prawną posiadającą zdolność prawną, z siedzibą za granicą.

Zasady zakładania oddziałów

Należy wyróżnić dwie kategorie przedsiębiorców zagranicznych uprawnionych do tworzenia oddziałów w Polsce: pierwsza to przedsiębiorcy zagraniczni z państw członkowskim UE oraz państwa członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) będące stronami umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, tj. Norwegia, Islandia i Liechtenstein). Ta grupa państw może tworzyć oddziały w Polsce. Druga kategoria, tj. przedsiębiorcy zagraniczni spoza ww. państw, może zakładać oddziały w Polsce tylko wtedy, gdy przewidują to ratyfikowane umowy międzynarodowe zawarte z państwami ich siedziby.

Rejestracja oddziału

Działalność w ramach oddziału może być prowadzona pod warunkiem uzyskania wpisu oddziału do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego.

Na przedsiębiorcy zagranicznym ciąży obowiązek złożenia w KRS szeregu dokumentów. Jeżeli działa na podstawie aktu założycielskiego, umowy lub statutu, zobowiązany jest złożyć ich odpisy do akt rejestrowych oddziału wraz z uwierzytelnionym tłumaczeniem na język polski. W przypadku gdy przedsiębiorca zagraniczny utworzył na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej więcej niż jeden oddział, złożenie tych dokumentów może nastąpić w aktach jednego z oddziałów, z tym że w aktach rejestrowych pozostałych oddziałów należy złożyć kopie tych dokumentów oraz wskazać ten oddział, w którego aktach złożono oryginały tych dokumentów, wraz z oznaczeniem sądu, w którym znajdują się akta, i numeru oddziału w rejestrze.

Jeżeli przedsiębiorca zagraniczny wykonuje działalność na podstawie wpisu do zagranicznego rejestru, to zobowiązany jest złożyć do akt rejestrowych oddziału odpis z tego zagranicznego rejestru wraz z uwierzytelnionym tłumaczeniem na język polski. W przypadku gdy przedsiębiorca zagraniczny utworzył na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej więcej niż jeden oddział, złożenie tych dokumentów może nastąpić w aktach jednego z oddziałów, z tym że w aktach rejestrowych pozostałych oddziałów należy złożyć kopie tych dokumentów oraz wskazać ten oddział, w którego aktach złożono oryginały tych dokumentów, wraz z oznaczeniem sądu, w którym znajdują się akta, i numeru oddziału w rejestrze.

Działalność oddziału

Przedsiębiorca zagraniczny w ramach oddziału może wykonywać działalność gospodarczą wyłącznie w zakresie, w jakim prowadzi tę działalność za granicą. Przedsiębiorca zagraniczny jest obowiązany ustanowić osobę upoważnioną w oddziale do reprezentowania przedsiębiorcy zagranicznego. Przedsiębiorca zagraniczny, który utworzył oddział, jest obowiązany używać do oznaczenia oddziału oryginalnej nazwy przedsiębiorcy zagranicznego wraz z przetłumaczoną na język polski nazwą formy prawnej przedsiębiorcy oraz dodaniem wyrazów „oddział w Polsce”, prowadzić dla oddziału oddzielną rachunkowość w języku polskim zgodnie z przepisami o rachunkowości, zgłaszać ministrowi właściwemu do spraw gospodarki wszelkie zmiany stanu faktycznego i prawnego w zakresie otwarcia likwidacji przedsiębiorcy zagranicznego, który utworzył oddział, lub utraty prawa wykonywania działalności gospodarczej.

Zamknięcie oddziału „nieeuropejskiego” przedsiębiorcy zagranicznego

W pewnych sytuacjach przedsiębiorca zagraniczny spoza UE, Norwegii, Islandii oraz Liechtensteinu, może utracić możliwość prowadzenia działalności w ramach oddziału na terytorium Polski. Decyzję w tej sprawie wydaje minister właściwy do spraw gospodarki, jeżeli (1) przedsiębiorca zagraniczny rażąco narusza prawo polskie, (2) nastąpiło otwarcie likwidacji przedsiębiorcy zagranicznego, który utworzył oddział, lub przedsiębiorca ten utracił prawo wykonywania działalności gospodarczej, (3) działalność przedsiębiorcy zagranicznego zagraża bezpieczeństwu lub obronności państwa, bezpieczeństwu informacji niejawnych o klauzuli tajności „poufne” lub wyższej lub innemu nadrzędnemu interesowi publicznemu, (4) przedsiębiorca zagraniczny został wykreślony z rejestru wskazanego we wpisie oddziału przedsiębiorcy zagranicznego do rejestru przedsiębiorców.

W przypadku wydania decyzji z przyczyn wskazanych w punktach od 1 do 3 minister zawiadamia przedsiębiorcę zagranicznego o obowiązku wszczęcia postępowania likwidacyjnego oddziału w oznaczonym terminie, nie krótszym niż 30 dni. Odpis decyzji przesyłany jest przez ministra do właściwego sądu rejestrowego. Z kolei jeżeli wydanie decyzji było spowodowane wykreśleniem przedsiębiorcy zagranicznego z zagranicznego rejestru, wówczas minister zawiadamia o tym osobę reprezentującą w oddziale przedsiębiorcę zagranicznego, wskazaną we wpisie oddziału w rejestrze przedsiębiorców.

Likwidacja oddziału „nieeuropejskiego” przedsiębiorcy zagranicznego odbywa się na zasadach przewidzianych dla likwidacji spółki z o.o.

Na wstępie wpisu poświęconego oddziałowi spółki z o.o. warto zaznaczyć, że przepisy k.s.h. tylko w jednym artykule odwołują się do tego pojęcia i to w przepisie, który tak naprawdę w żaden sposób nie dotyczy jego zakładania czy funkcjonowania. Wspomnianym przepisem jest art. 214 k.s.h., który stanowi, że członek zarządu, prokurent, likwidator, kierownik oddziału lub zakładu oraz zatrudniony w spółce główny księgowy, radca prawny lub adwokat nie może być jednocześnie członkiem rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej. Z powyższego wynika zatem, że prawo spółek nie udziela odpowiedzi na pytanie: czym jest oddział sp. z o.o., o którym k.s.h. jednak wspomina. Co ciekawe definicji oddziału nie odnajdziemy także w Prawie przedsiębiorców. Dla zrozumienia istoty oddziału sp. z o.o. należy zatem odwołać się do nieobowiązującej już ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, która oddział definiowała jako wyodrębnioną i samodzielną organizacyjnie część działalności gospodarczej wykonywaną przez przedsiębiorcę poza siedzibą przedsiębiorcy lub głównym miejscem wykonywania działalności. Kluczowe znaczenie dla uznania za oddział ma samodzielność organizacyjna, która w praktyce oznacza prowadzenie osobnej księgowości, w tym osobne sporządzanie bilansów oraz faktyczne umocowanie do działania w sprawach oddziału prze jego kierownika. Takie rozumienie oddziału sp. z o.o. jest również tożsame z definicją przyjętą w przepisach ustawy o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (należy jednak mieć na uwadze, że ten akt reguluje wyłącznie zakładania i funkcjonowanie osób zagranicznych w Polsce).

Utworzenie oddziału spółki z o.o.

Teoretycznie umowa spółki może stanowić, że spółka nie może posiadać oddziałów poza siedzibą. W praktyce jest to raczej niespotykane, ale nie jest wykluczone. Z reguły umowa spółki wprost dopuszcza tworzenie oddziałów, jednak nie jest zasadą, że dla utworzenia oddziału umowy przewidują jakieś szczególne wymagania formalne. Wspólnicy ustalając takie warunki mogą np. postanowić, że dla założenia oddziału konieczne jest podjęcie uchwały przez zgromadzenie wspólników. Jeżeli jednak umowa nie zawiera postanowień zabraniających tworzenia oddziałów, ani postanowień dotyczących formalnych zgód organów spółki na takie działanie, to oddział może zostać ustanowiony na podstawie uchwały zarządu. Uchwała zarządu powinna zostać podjęta ponieważ utworzenie oddziału stanowi niewątpliwie czynność przekraczającą zakres zwykłych czynności spółki. Oczywiście możliwa jest sytuacja, w której umowa spółki wprost stanowi, że taka czynność wchodzi w zakres zwykłych czynności zarządu, ale jest to rozwiązanie czysto hipotetyczne.

Rejestracja oddziału

Jeżeli spółka posiada jedną lub więcej lokalizacji poza siedzibą, w których prowadzi działalność spełniającą warunki zakwalifikowania jako odrębne oddziały, to powinna zarejestrować je w rejestrze przedsiębiorców KRS.

Wpis oddziału w KRS nie oznacza jednak, że oddział uzyskuje podmiotowość, ani tym bardziej osobowość prawną, czy w jakikolwiek sposób staje się niezależny od samej spółki. Działalność oddziału nie może wykraczać poza działalność samej spółki, aczkolwiek może, co z reguły ma miejsce, skupiać się na danej branży (w przypadku spółki wielobranżowej) bądź lokalnym rynku, na którym jest zlokalizowany. Oddział nie uzyskuje w żaden sposób możliwości samodzielnego funkcjonowania na rynku, co nie oznacza, że kierownik oddziału (tak, właśnie ten, o którym mowa w art. 214 k.s.h.), nie powinien otrzymać od zarządu formalnego umocowania do działania w sprawach oddziału, np. pełnomocnictwa do reprezentowania spółki w sprawach oddziału a prokury. Przepisy kodeksu cywilnego wprost wyróżniają pojęcie prokury oddziałowej, która zgodnie z art. 109 (5) k.c. jest ograniczona do zakresu spraw wpisanych do rejestru oddziału przedsiębiorstwa.

Jeżeli oddział będzie zatrudniał pracowników to występować będzie jako podatnik podatku dochodowego od osób fizycznych oraz płatnik składek na ubezpieczenie społeczne pracowników. W związku z powyższym legitymować się będzie odrębnym NIP, o który należy wystąpić. O ile oddział może być podatnikiem podatku dochodowego od osób fizycznych z racji statusu pracodawcy, o tyle nie będzie podatnikiem VAT. Ten status przysługuje wyłącznie spółce.

Co ważne nie należy mylić oddziału sp. z o.o. z oddziałem przedsiębiorcy zagranicznego, który – jako przedstawicielstwo takiego podmiotu na terenie Polski – ma zasadniczo odmienny charakter.

Zanim przybliżona zostanie kwestia wynagrodzenia za powtarzające się świadczenia niepieniężne wspólnika sp. z o.o. należy w pierwszej kolejności wyjaśnić czym są ww. świadczenia niepieniężne. Krótko mówiąc powtarzające się świadczenia niepieniężne to obowiązek wspólnika, który może zostać na niego nałożony w umowie sp. z o.o. Obowiązek powtarzających się świadczeń niepieniężnych na rzecz spółki stanowi przykład odstępstwa od ustawowego ograniczenia świadczeń wspólników na rzecz spółki do obowiązku wniesienia wkładów na pokrycie objętych udziałów (inny przykłady to np. obowiązek dopłat).

Jeżeli wspólnik ma być zobowiązany do powtarzających się świadczeń niepieniężnych, w umowie spółki należy oznaczyć rodzaj i zakres takich świadczeń.

Bezwzględny charakter wynagrodzenia

W zamiana za świadczenia wspólnikowi przysługuje wynagrodzenie od spółki. Obowiązek spółki zapłaty wynagrodzenia ma charakter bezwzględnie obowiązujący i nie może być zniesiony umową spółki. Będzie ono przysługiwać wspólnikowi nawet wtedy, gdy umowa spółki nie mówi nic o wynagrodzeniu i jego wysokości. Wystarczy, że będzie przewidywać obowiązek powtarzających się świadczeń niepieniężnych.

Wysokość wynagrodzenia

Wynagrodzenie wspólnika za ww. świadczenia nie może przewyższać cen lub stawek przyjętych
w obrocie. Powyższa zasada ma na celu ochronę majątku spółki. Z drugiej strony interes wspólnika także jest chroniony. Obowiązuje bowiem zasada, w myśl której wynagrodzenie jest wypłacane przez spółkę także w przypadku, gdy sprawozdanie finansowe nie wykazuje zysku. Jest to rzadki przypadek, w którym wspólnik traktowany jest praktycznie jak osoba trzecia w stosunku do spółki, tj. jak jej standardowy wierzyciel. W związku z powyższym możliwa jest sytuacja, w której wspólnik sp. z o.o. może nie otrzymać dywidendy, ale może otrzymać wynagrodzenie z tytułu powtarzających się świadczeń niepieniężnych. Wierzytelność wspólnika wobec sp. z o.o. z tytułu wynagrodzenia za powtarzające się świadczenia niepieniężne może być przedmiotem konwersji na udziały, tzn. że spółka może „spłacić” wspólnika poprzez wydanie mu nowych udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym. Ponadto w przypadku likwidacji spółki z o.o. jej wspólnik, któremu przysługuje wierzytelność z tytułu powtarzającego się świadczenia niepieniężnego, powinien być zaspokojony przed podziałem majątku spółki. Jeżeli wspólnik nie otrzymuje zapłaty, to może wystąpić na drogę cywilną przeciwko spółce a po wygraniu procesu dochodzić zaspokojenia na drodze egzekucji komorniczej.

Wynagrodzenie należne wspólnikowi nie może przewyższać cen bądź stawek przyjętych w obrocie. Nie oznacza to jednak, że spółka może zapłacić dowolne, w szczególności rażąco niższe wynagrodzenie niż rynkowe. Wypłata takiego zaniżonego wynagrodzenia stanowiłoby naruszenie prawa wspólnika. Należy mieć również na uwadze, że wypłata takiego zaniżonego wynagrodzenia mogłaby powodować niekorzystne konsekwencje podatkowe po stronie spółki z uwagi na możliwe ustalenie nieopodatkowanego przychodu po stronie spółki w wysokości różnicy między wynagrodzeniem rynkowym a zaniżonym wynagrodzeniem, które zostało wypłacone. Z drugiej zaś strony, jeżeli spółka wypłaciłaby wynagrodzenie, które byłoby wyższe niż wynikające z cen rynkowych, to mogłoby ono zostać zakwalifikowane jako nienależne świadczenie dla wspólnika, co w konsekwencji mogłoby skutkować obowiązkiem zwrotu nadwyżki spółce przez wspólnika.

Szczególne przypadki

Warto pamiętać, że wynagrodzenie jest należne tylko za faktycznie zrealizowane świadczenia niepieniężne. Jeżeli wspólnik nie wykonał świadczenia, to nie przysługuje mu wierzytelność wobec spółki. Jeżeli jednak wspólnik nie wykonał świadczenia ponieważ spółka odmówiła jego przyjęcia po tym jak należycie, w szczególności terminowo, zaoferował jego wykonanie, to należy przyjąć, że wspólnik był gotowy do wykonania świadczenia i przysługuje mu wynagrodzenie od spółki pomimo faktycznego niewykonania świadczenia. O ile umowa spółki nie określa terminu wypłaty wynagrodzenia, to przyjmuje się, że wynagrodzenie staje się wymagalne z chwilą jego wykonania. W ostatnim opisanym przypadku, w którym wynagrodzenie jest należne pomimo niewykonania świadczenia, wymagalność wynagrodzenia nastąpi z chwilą bezskutecznego upływu terminu do zapłaty wskazanego w wezwaniu wspólnika doręczonym spółce.

CRBR został utworzony w celu wdrożenia przepisów dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/849 z 20 maja 2015 r. w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu (tzw. IV dyrektywa AML). Na podstawie przepisów IV dyrektywy AML Polska została zobowiązana do przechowywania informacji na temat beneficjentów rzeczywistych w centralnym rejestrze jak również do udostępniania ich właściwym organom i jednostkom analityki finansowej, a także podmiotom zobowiązanym. Na gruncie prawa krajowego podstawę działania CRBR stanowi ustawa z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. CRBR działa od 13 października 2019 r.

Zakres gromadzonych informacji

Popularny CRBR to system teleinformatyczny prowadzony przez Ministerstwo Finansów, w którym gromadzone i przetwarzane są informacje o beneficjentach rzeczywistych, czyli osobach fizycznych, które sprawują bezpośrednią lub pośrednią kontrolę nad spółką. Rejestr gromadzi dane dotyczące spółek jawnych, komandytowych, komandytowo-akcyjnych, z ograniczoną odpowiedzialnością, prostych spółek akcyjnych oraz spółek akcyjnych (ale z wyjątkiem spółek publicznych), tzw. trusty, spółki partnerskie, europejskie zgrupowania interesów gospodarczych, spółki europejskie, spółdzielnie, spółdzielnie europejskie, stowarzyszenia podlegające wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego oraz fundacje.

Przez beneficjentów rzeczywistych należy rozumieć osoby fizyczne sprawujące bezpośrednio lub pośrednio kontrolę nad spółką poprzez posiadane uprawnienia, które wynikają z okoliczności prawnych lub faktycznych, umożliwiające wywieranie decydującego wpływu na czynności lub działania podejmowane przez spółkę, lub w imieniu których są nawiązywane stosunki gospodarcze lub jest przeprowadzana transakcja okazjonalna.

W przypadku spółki niepublicznej, czyli np. standardowej sp. z o.o., beneficjentem rzeczywistym jest:

-> osoba fizyczna będąca udziałowcem lub akcjonariuszem spółki, której przysługuje prawo własności więcej niż 25% ogólnej liczby udziałów lub akcji tej osoby prawnej,
-> osoba fizyczna dysponująca więcej niż 25% ogólnej liczby głosów w organie stanowiącym spółki, także jako zastawnik albo użytkownik, lub na podstawie porozumień z innymi uprawnionymi do głosu,
-> osoba fizyczna sprawująca kontrolę nad osobą prawną lub osobami prawnymi, którym łącznie przysługuje prawo własności więcej niż 25% ogólnej liczby udziałów lub akcji spółki, lub łącznie dysponującą więcej niż 25% ogólnej liczby głosów w organie spółki, także jako zastawnik albo użytkownik, lub na podstawie porozumień z innymi uprawnionymi do głosu,
-> osoba fizyczna sprawująca kontrolę nad spółką przez posiadanie w stosunku do niej uprawnień takich jak jednostka dominująca według przepisów o rachunkowości, lub
-> osoba fizyczna zajmująca wyższe stanowisko kierownicze w organach spółki w przypadku udokumentowanego braku możliwości ustalenia lub wątpliwości co do tożsamości osób fizycznych określonych w powyższych punktach oraz w przypadku niestwierdzenia podejrzeń prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu.

Zgłoszenia do CRBR dokonuje osoba ustawowo uprawniona do reprezentacji podmiotu. Zgłoszenie
następuje w formie dokumentu elektronicznego i obejmuje (1) imię i nazwisko, (2) obywatelstwo, (3) państwo zamieszkania, (4) numer PESEL albo datę urodzenia – w przypadku osób nieposiadających numeru PESEL, (5) funkcję uprawniającą do dokonania zgłoszenia.

Zgłoszenie jest opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym lub podpisem potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP oraz zawiera oświadczenie osoby dokonującej zgłoszenia do CRBR o prawdziwości informacji zgłaszanych do Rejestru.

Cele

Zasadniczym zadaniem CRBR jest przeciwdziałanie praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Dzięki CRBR możliwe jest zwalczanie ww. niepożądanych zjawisk. CRBR gromadzi aktualne dane o beneficjentach rzeczywistych, co powoduje, że potencjalni przestępcy mają znacząco większą trudność, aby skutecznie ukryć swoją tożsamość poprzez tworzenie gmatwaniny powiązanych podmiotów. Jednocześnie CRBR realizuje postulat nieodpłatnego i jawnego dostępu do informacji o beneficjentach rzeczywistych, przez co buduje zaufanie do rynku i jednocześnie wzmacnia tzw. społeczeństwo obywatelskie.