Wspólnicy sp.k. nie są zobowiązani do wniesienia do spółki minimalnego kapitału zakładowego z tej przyczyny, że taki kapitał w sp.k. w ogóle nie istnieje. Kapitał zakładowy to instytucja właściwa dla spółek kapitałowych, tymczasem sp.k. to jedna ze spółek osobowych.

Jeżeli nie kapitał zakładowy, to co?

Brak kapitału zakładowego nie oznacza, że wspólnicy nie mają obowiązku wniesienia wkładów do spółki. Podstawowa zasada prawna spółek, jest wspólna dla wszystkich rodzajów spółek zarówno osobowych jak i kapitałowych. Mówi ona o tym, że przez umowę spółki handlowej wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu przez wniesienie wkładów. Dodatkowo jeżeli umowa spółki tak stanowi, przez współdziałanie w inny określony sposób. Ponadto oznaczenie (opis) wkładów wnoszonych przez każdego wspólnika sp.k. i ich wartość stanowi obligatoryjny element umowy sp.k. Wniesienie wkładów stanowi zatem podstawowy obowiązek wspólnika sp.k., z którego ani spółka ani pozostali wspólnicy nie mogą go zwolnić.

Szczegóły dotyczące obowiązku wniesienia wkładów do sp.k.

Szczegóły dotyczące obowiązku wniesienia wkładów do sp.k. różnią się w zależności od tego, czy wspólnik posiada status komplementariusza, czy komandytariusza.

Przepisy k.s.h. dotyczące sp.k. nie regulują kwestii wkładów komplementariusza, dlatego w tym zakresie konieczne jest posiłkowanie się przepisami dotyczącymi spółki jawnej. W przypadku komplementariusza wykonanie obowiązku przez komplementariusza może polegać na wniesieniu środków pieniężnych. Może również polegać na przeniesieniu lub obciążeniu własności rzeczy lub innych praw. Wykonanie obowiązku polega także na dokonaniu innych świadczeń na rzecz spółki, w tym świadczeniu usług lub wykonywaniu pracy przez komplementariusza na rzecz sp.k. Wyjątek stanowi zawarcie umowy sp.k. przy wykorzystaniu wzorca umowy (on-line) – w takiej sytuacji wkład może być wyłącznie pieniężny. Komplementariusz nie musi przenosić na sp.k. własności przedmiotu wkładu. Może – w ramach wykonania swojego obowiązku wniesienia wkładu – oddać spółce do używania określony składnik majątku, np. samochód, maszyny produkcyjne.

Ustawowe wymagania co do wkładu komandytariusza są bardziej restrykcyjne niż w przypadku komplementariusza. Jeżeli wkładem komandytariusza do spółki jest w całości lub w części świadczenie niepieniężne, umowa spółki powinna określać:
1. przedmiot tego świadczenia (aport)
2. jego wartość
Przy czym zobowiązanie do wykonania pracy lub świadczenia usług na rzecz spółki oraz wynagrodzenie za usługi świadczone przy powstaniu spółki nie mogą stanowić wkładu komandytariusza do spółki. Wyjątek stanowi, gdy wartość innych jego wkładów do spółki nie jest niższa od wysokości sumy komandytowej. Jeżeli komplementariuszem jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółka akcyjna, zaś komandytariuszem jest wspólnik tej spółki, wkładu komandytariusza nie mogą stanowić jego udziały w tej spółce z ograniczoną odpowiedzialnością lub akcje tej spółki akcyjnej. Warto pamiętać, że postanowienie wspólników zwalniające komandytariusza z obowiązku wniesienia wkładu jest nieważne.

Wartość wkładów do sp.k.

K.s.h. wymaga, aby umowa sp.k. określała nie tylko wkłady, ale także ich wartość. Wartość wkładów powinna zostać ustalona według ich wartości rynkowej. W przypadku wkładów niepieniężnych wspólnicy mogą mierzyć się z problemem z ustaleniem ich wartości. Ma to miejsce w szczególności gdy przedmiot wkładu stanowi ciągłe świadczenie pracy lub wykonywanie usług na rzecz sp.k. Warto w takiej sytuacji przeprowadzić rozeznanie na właściwym rynku i przeprowadzić swoisty benchmark pomocny dla wyceny planowanych wkładów. Ustawodawca pozostawia w tym zakresie swobodę wspólnikom. Z perspektywy zasady ochrony interesów wierzycieli spółki komandytowej – wycena wartości wkładów w umowie sp.k. nie ma większego znaczenia. Dla potrzeb dochodzenia swoich roszczeń wierzyciele sp.k. będą uprawnieni do przyjęcia rynkowej wartości wkładów na dzień ich wniesienia do sp.k.

W jakim momencie można wnieść wkłady do sp.k.?

Przepisy k.s.h. dotyczące sp.k. nie mówią o tym, jaki moment jest właściwy dla wniesienia wkładów. W związku z powyższym, zarówno do komplementariusza jak i komandytariusza, zastosowanie znajdują przepisy dotyczące spółki jawnej. Zgodnie z nimi wkład wnosimy dopiero po zarejestrowaniu spółki w KRS. Trudno o inne rozwiązanie, skoro do tego czasu spółka nie istnieje w sensie prawnym i nie może np. założyć rachunku bankowego. Inaczej niż w spółkach kapitałowych w przypadku sp.k. nie ma fazy spółki w organizacji, która może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania. Jeżeli tak postanowią wspólnicy, dopuszczalne jest wnoszenie wkładów przez pewien czas po zarejestrowaniu sp.k. albo przez cały okres jej funkcjonowania. Ma to miejsce wówczas, gdy wspólnik zobowiązany jest do cyklicznego wnoszenia wkładu poprzez zasilanie jej gotówką lub poprzez regularne świadczenie usług bądź wykonywanie pracy. Z zastrzeżeniem wspomnianych wcześniej wymagań co do wartości wkładu niepieniężnego wnoszonego przez komandytariusza.

Prawo kontroli wspólnik może realizować wraz z upoważnioną przez siebie osobą, która nie musi być w żaden sposób związana ze spółką. Wydaje się, że należycie upoważniona osoba mogłaby realizować czynności kontrolne samodzielnie, tj. bez jednoczesnej obecności wspólnika, jednak praktyka pokazuje, że często zarządy spółek odmawiają takim osobom wglądu do dokumentów spółki powołując się na literalne brzmienie przywołanej powyżej regulacji, które wymaga wspólnego działania wspólnika i upoważnionej przez niego osoby. Takie odmowy należy traktować jako utrudnianie wykonania prawa kontroli, aczkolwiek trudno je kwestionować, skoro znajdują potwierdzenie w treści przepisów. Podobnie upoważnienie większej liczby osób wspierających wspólnika w czynnościach kontrolnych wydaje się uzasadnione z praktycznych względów (obszerność dokumentacji), ale także w tej sytuacji należy liczyć się z odmową ze strony zarządu udostępnienia dokumentacji więcej niż jednej osobie wspierającej wspólnika.

Wspólnik może realizować swoje uprawnienie niezależnie od tego, ile udziałów posiada. Prawo indywidualnej kontroli podlega jednak pewnym ograniczeniom. Zarząd spółki z o.o. może bowiem odmówić wspólnikowi wyjaśnień oraz udostępnienia do wglądu ksiąg i dokumentów spółki, jeżeli istnieje uzasadniona obawa, że wspólnik wykorzysta je w celach sprzecznych z interesem spółki i przez to wyrządzi spółce znaczną szkodę.

Jeżeli wspólnikowi uniemożliwi się wykonanie prawa kontroli, to może on żądać tego, aby sprawa została rozstrzygnięta przez wspólników. Wspólnicy powinni rozstrzygnąć ją w formie uchwały podjętej w terminie miesiąca od dnia zgłoszenia żądania.

Jeżeli uchwała podtrzymała decyzję zarządu albo jeżeli wspólnicy nie podjęli w ogóle uchwały w terminie miesiąca od dnia zgłoszenia żądania przez wspólnika, to wówczas wspólnik, któremu odmówiono wyjaśnień lub wglądu do dokumentów bądź ksiąg spółki, może złożyć wniosek do sądu rejestrowego o zobowiązanie zarządu do udzielenia wyjaśnień lub udostępnienia do wglądu dokumentów bądź ksiąg spółki. Taki wniosek podlega złożeniu w terminie 7 dni od dnia otrzymania zawiadomienia o uchwale lub od upływu terminu, w którym wspólnicy powinni byli podjąć uchwałę.

Warto zwrócić uwagę na fakt, że w związku ze zgłoszeniem przez wspólnika żądania umożliwienia kontroli indywidualnej, zarząd zawsze będzie w trudnej sytuacji decyzyjnej. Jeżeli zarząd bezpodstawnie odmówi wglądu do dokumentów spółki lub udzielenia informacji, to naraża się na odpowiedzialność odszkodowawczą wobec wspólnika. Z kolei jeżeli zarządu nie domówi kontroli, mimo że może mieć podejrzenia co do tego, że może to wyrządzić spółce szkodę, to naraża się na odpowiedzialność odszkodowawczą wobec spółki. W obu przypadkach zarząd powinien liczyć się z pociągnięciem do odpowiedzialności dyscyplinarnej, która może polegać na odwołaniu lub problemach z uzyskaniem absolutorium.

Powyższe dylematy zarządu mogą jednak w ogóle nie mieć miejsca jeżeli umowa spółki przewiduje powołanie organu nadzorczego. Indywidualne prawo kontroli wspólnika może być bowiem umową spółki całkowicie wyłączone, jeżeli w spółce powołana zostanie rada nadzorcza lub komisja rewizyjna. Jest to rozwiązanie standardowe i często spotykane w praktyce. Jeżeli w spółce nie funkcjonuje żaden z ww. organów, to nieważne będą wszelkie postanowienia umowy spółki, które w jakikolwiek sposób ograniczać miałyby prawo kontroli przysługujące wspólnikowi.

Zbycie udziałów

Pierwszym, raczej oczywistym sposobem na wystąpienie ze spółki z o.o. i utratę statusu jej udziałowca jest zbycie udziałów. Przez zbycie udziałów należy rozumieć każde przeniesienie własności udziałów, w tym poprzez ich sprzedaż, ale również darowanie lub zamianę. Należy pamiętać, że zbycie udziału może być umową sp. z o.o. uzależnione od zgody spółki albo w inny sposób ograniczone na podstawie postanowień umowy spółki. W takiej sytuacji wyjście ze spółki może być dla wspólnika znacząco utrudnione. Jeżeli umowa spółki przewiduje konieczność pozyskania zgody spółki, to jest ona udzielana przez zarząd w formie pisemnej. W przypadku gdy spółka odmówi zgody na zbycie udziałów wspólnikowi – o ile będzie w stanie wykazać istnienie ważnych ku temu powodów – pozostaje zwrócenie się do sądu rejestrowego o udzielenie pozwolenia na zbycie udziałów. Wówczas sąd zwróci się do spółki o wskazanie innego nabywcy niż ten proponowany przez wspólnika. W razie braku porozumienia cenę nabycia udziałów i termin jej zapłaty ustali sąd rejestrowy na wniosek wspólnika lub spółki, po zasięgnięciu, w miarę potrzeby, opinii biegłego. Dopiero w sytuacji, gdy wskazana przez spółkę osoba nie uiści ceny nabycia w wyznaczonym terminie, wspólnik może swobodnie rozporządzić swoim udziałem. Co istotne wspólnicy spółki mogą w jej umowie przewidzieć modyfikacje ograniczające w inny sposób możliwość zbycia udziałów. Najczęstszymi sposobami takich ograniczeń jest ustanowienie pierwszeństwa lub pierwokupu , ograniczenie kręgu dopuszczalnych nabywców udziału lub wyłączenie określonych podmiotów z kręgu potencjalnych nabywców. Zbycie udziału może być także uzależnione od nadejścia terminu lub spełnienia warunku zdefiniowanego umową spółki.

Umorzenie udziałów/em>