Różnica dotycząca osoby mocodawcy

Zasadniczą różnicą między prokurą a zwykłym pełnomocnictwem jest osoba mocodawcy. Prokura może był udzielona wyłącznie przez przedsiębiorcę, natomiast pełnomocnictwo udzielone może być także przez podmiot, który nie prowadzi działalności gospodarczej i nie jest wpisany do CEIDG ani do KRS.

Różnica dotycząca osoby pełnomocnika i prokurenta

Różnica między prokurą a pełnomocnictwem przejawia się także w tym, kto może być pełnomocnikiem, a komu może być udzielona prokura. Prokurentem może być tylko osoba fizyczna, mająca pełną zdolność do czynności prawnych, natomiast pełnomocnictwo może zostać udzielone nie tylko osobie fizycznej, ale także osobie prawnej. Ponadto osoba fizyczna, której udzielane jest pełnomocnictwo, może być ograniczona w zdolności do czynności prawnych. Prokurentem nie może być niepełnoletni, gdy tymczasem pełnomocnikiem może być już osoba, która ukończyła 13 lat. Podobnie prokurentem nie może być osoba częściowo ubezwłasnowolniona. Tymczasem dla udzielenia pełnomocnictwa taki status pełnomocnika nie stanowi przeszkody.

Różnica dotycząca zakresu umocowania

Prokurent z mocy prawa upoważniony jest do czynności zarówno sądowych jak i pozasądowych, które są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Z kolei pełnomocnik: ogólny albo do czynności szczególnej może – odpowiednio – wykonywać czynności z zakresu zwykłego zarządu albo tylko te, które wynikają z treści pełnomocnictwa szczególnego. W odróżnieniu od pełnomocnictwa ogólnego, uregulowanego przepisami kodeksu cywilnego, na gruncie prokury nie ma znaczenia, czy czynność prawna, którą wykonać w imieniu mocodawcy ma prokurent, mieści się w zakresie zwykłego zarządu, czy też go przekracza. Zakres umocowania prokurenta obejmuje, co do zasady, czynności zarówno wchodzące w zakres zwykłego zarządu, jak i te, które poza ten zakres wykraczają. Warto pamiętać, że żadne przepisy nie definiują czynności zwykłego zarządu. Zwykły zarząd może obejmować różne czynności w zależności od przedmiotu działalności danego podmiotu. To co dla jednego mocodawcy jest zwykłym zarządem, w przypadku innego może nie mieć takiego charakteru. Oceniając daną czynność w kontekście, tego czy wchodzi w zakres zwykłego zarządu, należy uwzględniać przede wszystkim rodzaj i charakter działalności mocodawcy, jego skalę oraz standardowe czynności, które mocodawca podejmuje w ramach swojego biznesu.

Różnica dotycząca możliwości przenoszenia umocowania

Kolejna istotna różnica zachodzi w kwestii przenoszenia upoważnienia do reprezentowania mocodawcy. Prokura, z uwagi na szczególne uprawnienia prokurenta, nie może być przenoszona przez prokurenta na inne osoby. Takie ograniczenie nie dotyczy z kolei pełnomocnika, który – o ile takie upoważnienie wynika z treści pełnomocnictwa, z ustawy lub ze stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa – może ustanawiać dalszych pełnomocników. Zasadniczo to od mocodawcy zależy zatem, czy pełnomocnik będzie mógł ustanawiać tzw. substytutów (przy czym np. w przypadku adwokatów i radców prawnych takie uprawnienie wynika z samego statusu profesjonalnego pełnomocnika i nie musi być ujęte w pełnomocnictwie). Mocodawca nie może jednak przewidzieć w oświadczeniu o udzieleniu prokury, że prokurent może udzielić dalszej prokury.

Różnice dotyczące możliwości odwołania umocowania

Uregulowania kodeksowe dotyczące pełnomocnictwa umożliwiają mocodawcy zrzeczenie się prawa do odwołania pełnomocnictwa. Takie zrzeczenie się prawa odwołania pełnomocnictwa powinno wynikać z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa (np. pełnomocnictwo do dysponowania środkami pieniężnymi na rachunku bankowym udzielonego w związku z zaciągnięciem kredytu). W przeciwieństwie do pełnomocnictwa prokura jest zawsze odwołalna i nie można zrzec się prawa do jej odwołania.

Prokurent powoływany jest na podstawie oświadczenia woli mocodawcy będącego przedsiębiorcą. Ustanowienie prokury stanowi jednostronną czynność prawną o charakterze upoważniającym, której skutkiem jest powstanie stosunku prokury, w ramach którego prokurent upoważniony jest do występowania w imieniu i na rzecz swojego mocodawcy w relacjach z osobami trzecimi.

Wymagana forma

Prokura powinna być pod rygorem nieważności udzielona na piśmie. Oznacza to, że nieważna będzie prokura udzielona ustanie, z wykorzystaniem faksu lub wiadomości mailowej. Skuteczne będzie za to udzielenie prokury w formie elektronicznej, która jest równoważna z formą pisemną, rozumianej jako złożenie oświadczenia w dokumencie elektronicznym, np. w formacie PDF, opatrzonym kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Mocodawca może także udzielić prokury w bardziej „solennej” formie szczególnej niż forma pisemna lub elektroniczna, tj. np. w formie pisemnej z datą pewną, w formie pisemnej z notarialnie poświadczonym podpisem a nawet w formie aktu notarialnego. Niezachowanie niezbędnej formy prawnej pociąga za sobą bezwzględną nieważność udzielenia prokury.

Zgoda na udzielenie prokury

Dla ustanowienia prokury przez spółkę osobową wymagana jest zgoda wszystkich wspólników mających prawo prowadzenia spraw spółki (partnerów, komplementariuszy). Z kolei w spółce kapitałowej, w tym sp. z o.o., konieczna jest zgoda wszystkich członków zarządu.
Dla ważnego ustanowienia prokury konieczne jest zachowanie zasad reprezentacji przewidzianych w danej spółce. Należy podchodzić ostrożnie do możliwości udzielania prokury przez pełnomocnika przedsiębiorcy. Co do dopuszczalności takiego rozwiązania nie ma bowiem zgodności.
Z praktycznego punktu widzenia warto mieć na uwadze, że prokura może zostać udzielona z zastrzeżeniem warunku lub terminu. Oznacza to, że mocodawca może zadecydować, że prokura zacznie obowiązywać albo wygaśnie z chwilą nadejścia określonej daty bądź zdarzenia. Przykładowo w sytuacji, gdy prokurent jest pracownikiem spółki, można zastrzec, że prokura wygasa z chwilą wygaśnięcia stosunku pracy między mocodawcą a prokurentem.

Wpis prokury do rejestru

Warto zwrócić uwagę na formalny aspekt ujawnienia prokury w rejestrze właściwym dla mocodawcy. W przypadku spółek udzielających prokury wpis prokury do KRS wymaga dołączenia do wniosku zgody prokurenta na powołania oraz podania jego adresu do dręczeń. Dołączenie oświadczenia o zgodzie nie jest wymagane jeżeli wniosek o wpis składa sam prokurent bądź ustanowiony przez niego pełnomocnik, albo jeżeli zgoda prokurenta objęta jest treścią protokołu posiedzenia organu udzielającego prokury, który składany jest do KRS. Natomiast w przypadku ujawnienia prokury w CEIDG przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność składa wraz z wnioskiem jedynie oświadczenie, że prokurent przyjął udzieloną mu prokurę. Prokura jest ważna od momentu udzielenia a wpis do właściwego rejestru ma jedynie charakter deklaratoryjny, tzn. wpis jedynie potwierdza udzielone umocowanie.

Odwołanie prokurenta

Prokura może być w każdym czasie odwołana. W przypadku sp. z o.o. zasadą jest, że każdy członek zarządu – niezależnie od wewnętrznych zasad podziału kompetencji oraz niezależnie od tego, jakie zasady reprezentacji obowiązują w spółce – może samodzielnie odwołać prokurę. Umowa spółki może jednak stanowić inaczej niż ww. zasada i określać w tym zakresie inne reguły, np. że pojedynczy członek zarządu nie może samodzielnie odwołać prokurenta, albo że może to zrobić np. dwóch członków zarządu działających łącznie albo tylko wszyscy członkowie zarządu.

Należy pamiętać, że odwołanie prokury nie jest jedynym sposobem wygaśnięcia stosunku prokury. Prokura wygasa bowiem także wskutek wykreślenia przedsiębiorcy z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej albo z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, a także ogłoszenia upadłości, otwarcia likwidacji oraz przekształcenia przedsiębiorcy.

Spółka komandytowa jest reprezentowana przez wspólników komplementariuszy. Umowa spółki może wykluczyć prawo poszczególnych komplementariuszy do reprezentowania spółki (nie może jednak pozbawiać prawa reprezentacji wszystkich komplementariuszy. Również prawomocny wyrok sądowy może wyłączyć prawo reprezentowania spółki przez wybranego komplementariusza.

Co do zasady każdy komplementariusz jest uprawniony do samodzielnej reprezentacji spółki. Umowa spółki może również wprowadzić reprezentację łączną (z innym komplementariuszem lub prokurentem).

PEŁNOMOCNICY I PROKURENCI W SPÓŁCE KOMANDYTOWEJ

Komplementariusze mogą umocować pełnomocników lub prokurentów, którzy będą uprawnienie do reprezentowania spółki komandytowej. Ustanowienie prokury wymaga zgody wszystkich wspólników mających prawo prowadzenia spraw spółki.

KIEDY KOMANDYTARIUSZ MOŻE REPREZENTOWAĆ SPÓŁKĘ KOMANDYTOWĄ

Komandytariusz jest wspólnikiem pasywnym. Nie jest on upoważniony do reprezentowania spółki komandytowej jako wspólnik. Może być on natomiast pełnomocnikiem spółki na podstawie pełnomocnictwa ogólnego, rodzajowego lub do dokonania określonej czynności). Komandytariusz może być również prokurentem spółki.

Działanie przez komandytariusza w imieniu spółki bez posiadania odpowiedniego umocowania (pełnomocnictwo, prokura) może być podstawą do rozszerzenia jego odpowiedzialności za zobowiązania spółki.